Takal ng Bukas

Ni M. Aquino | Oktubre 3, 2026

“Ilang takal ang ilalagay ko, Ma?”

Karaniwang tanong bago magsaing.

Isa? Dalawa? Tatlo?

Depende sa kung ilan ang kakain. Sapagkat bago pa man pindutin ang cook button ng rice cooker, sinusukat muna ang bigas at tinatantsa ang tubig. Hindi basta buhos nang buhos, hindi dahil madamot, kundi dahil alam nating kapag sumobra, masasayang lamang. Kaya’t dahan-dahang isinasalok ang bigas gamit ang takalan—isa, dalawa, tatlo. Kasunod nito ang tubig.

Hindi rin ito basta ibinubuhos nang walang sukat. Tinitingnan muna ang dami ng bigas, saka tinatantsa kung gaano karaming tubig ang sapat upang ito’y maluto. Kapag kulang, maaaring matigas ang kanin; kapag sobra naman, maaaring maging malata. Kaya kailangang sakto.

Sa isang ordinaryong pagsasaing, hindi kailangang paramihin ang ginagamit upang maging sapat ang resulta. Ang mahalaga ay tama ang sukat—walang kulang, walang labis.

At marahil, ganito rin dapat ang pagtingin natin sa tubig.

Sa panahon ng El Niño, maaaring maging mas limitado ang suplay ng tubig sa ilang lugar. Kasabay ng tumataas na temperatura at tuyong kondisyon, naaapektuhan hindi lamang ang mga pinagkukunan ng tubig kundi pati ang mga gawain sa araw-araw. Kaya hindi lamang sapat na mayroon tayong tubig. Mahalaga ring alam natin kung paano ito gagamitin, kailan ito kailangan, at kailan maaari nating tigilan ang pag-agos nito.

Una, sukatin bago gamitin.

Tulad ng pagsasaing, hindi kailangang sobra ang tubig para maging sapat. Sa pagligo, maaaring gumamit ng timba sa halip na hayaang tuloy-tuloy ang agos ng shower. Sa paglilinis naman, maaaring gumamit lamang ng dami ng tubig na tunay na kinakailangan. Sa ganitong paraan, natututuhan nating hindi lahat ng bagay ay kailangang sagarin upang matapos nang maayos. Minsan, ang sapat ay sapat na.

Mahalaga ito lalo na kapag mataas ang temperatura. Ayon sa mga impormasyong nakalap tungkol sa epekto ng El Niño, maaari nitong maapektuhan ang kalusugan at pang-araw-araw na pamumuhay, kabilang ang mga gawain ng mga mag-aaral. Sa sektor ng edukasyon, kabilang sa mga hakbang ang pagpapatupad ng alternative delivery modes o ADM kapag mataas ang temperatura. Sa gitna ng ganitong mga pagbabago, mas nagiging mahalaga ang maingat na paggamit sa mga pangunahing pangangailangan tulad ng tubig.

Kaya bago pa man bumukas ang gripo, isipin muna kung gaano karami ang kailangan. Hindi kailangang punuin ang timba kung kalahati lamang ang gagamitin. Hindi kailangang hayaang umapaw ang tubig para masabing sapat na. Dahil kung natutuhan nating sukatin ang tubig para maging maayos ang kanin, maaari rin nating matutunang sukatin ito para mas maayos ang ating pamumuhay.

Ikalawa, patayin kapag hindi ginagamit.

May mga pagkakataong nakabukas ang gripo habang nagsisipilyo, nagsasabon ng kamay, o may ibang ginagawa sa bahay. Tila maliit lamang ang agos nito, halos hindi napapansin. Ngunit habang abala tayo, tuloy-tuloy din ang pagdaan ng tubig. Patak nang patak, segundo kada segundo, hanggang sa ang dating maliit na nasasayang ay maging tubig na sana’y nagamit pa sa ibang bagay.

Hindi rin pare-pareho ang mararanasang kondisyon sa lahat ng lugar sa panahon ng El Niño. Patuloy na minomonitor ang mga kondisyon habang papalapit ang mga panahong tinukoy sa pagtataya, at binibigyang-pansin ang mga posibleng epekto nito sa suplay ng tubig at kapaligiran. Kabilang sa paghahanda ang pangangalaga sa mga vulnerable water sources, lalo na sa mga lugar na maaaring makaranas ng kakulangan sa tubig.

Kaya minsan, ang pagtitipid ay hindi nangangailangan ng malaking hakbang. Isang pagpatay ng gripo. Isang pagsara habang nagsasabon. Isang simpleng pag-alala na may ibang gamit ang tubig kaysa sa hayaang mawala ito sa kanal. Maliit man ang kilos, mahalaga pa rin ang bawat patak kapag marami ang gumagawa nito.

Ikatlo, gamitin muli kung maaari.

May mga tubig na matapos gamitin ay maaari pang magkaroon ng ibang silbi. Ang ilang tubig na angkop at ligtas gamitin muli ay maaaring ipantulong sa paglilinis o pagdidilig ng mga halaman, depende sa pinagmulan at kalinisan nito. Hindi ibig sabihin na dahil nagamit na ang tubig ay wala na itong halaga. Minsan, kailangan lamang nating tingnan kung saan pa ito maaaring mapakinabangan.

Sapagkat ang epekto ng tuyong kondisyon ay hindi lamang nararamdaman sa mga sakahan. Umaabot ito sa mga tahanan, paaralan, at sa mga taong umaasa sa sapat na tubig para sa pang-araw-araw na pamumuhay. Sa mga impormasyong inilahad tungkol sa paghahanda sa El Niño, binigyang-pansin din ang mga programang tumutulong sa mga magsasaka na makapag-adapt sa nagbabagong kondisyon. Ipinapakita lamang nito na ang pagtugon sa kakulangan sa tubig ay hindi trabaho ng iisang sektor. Bahagi nito ang bawat taong gumagamit ng tubig araw-araw.

Kaya bago itapon ang tubig, maaari munang itanong kung may ligtas pa itong mapaggagamitan. Hindi kailangang maging malaki ang naiipon upang magkaroon ng saysay. Tulad ng isang takal ng bigas, ang isang maliit na dami ay maaari pa ring maging bahagi ng isang buong hapag.

Sa tamang paggamit, ang kaunti ay hindi kailangang mauwi agad sa wala.

Sapagkat tulad ng pagsasaing, hindi naman kailangang marami upang maging sapat. Minsan, ang kailangan lamang ay tamang takal.

Sa panahon ng El Niño, maaaring hindi natin kayang dagdagan agad ang tubig na mayroon tayo. Hindi natin kontrolado kung kailan uulan, kung gaano kainit ang isang araw, o kung gaano kabilis magbabago ang kondisyon ng kapaligiran. Ngunit may isang bagay tayong kayang kontrolin—kung paano natin ginagamit ang kung anong mayroon tayo ngayon.

Kaya sa susunod na marinig ang, “Ilang takal ang ilalagay ko, Ma?,” baka hindi na lamang bigas ang maiisip natin. Baka maalala rin natin ang tubig na kasunod nitong sinusukat—ang tubig na hindi kailangang paramihin, kundi kailangang pahalagahan.

Dahil ang “sakto lang” ay hindi nangangahulugang kaunti.

Ibig sabihin, sapat dahil marunong tayong hindi magsayang.

Sukat bago buhos. Sakto bago sobra.